ذكر المهتدى بالله ابو عبد اللّه محمد بن الواثق چون مهتدى بر مسند خلافت نشست اظهار زهد و صلاح كرده ابواب فسق و فساد بربست و تقليد عمر بن عبد العزيز فرموده در امر معروف و نهى از منكر مبالغه نمود و اوانى طلا و نقره را كه در خزانه بود درهم شكسته مردم را از غنا و شراب منع فرمود و گنبدى عالى مبنى بر چهار در عمارت كرده آن را قبة المظالم نام نهاد و هرروز بنفس خويش آنجا نشسته مهمات خلايق را فيصل ميداد و در ايام ايالت او منصب امير الامرائى بر موسى بن بوقاء الكبير قرار يافت و صالح بن وصيف كشته گشته بعالم آخرت شتافت و خروج زنگيان بصره و اتفاق ايشان بر خلافت على بن محمد بن احمد العلوى كه او را صاحب الزنج گويند در ايام حكومت مهتدى واقع گرديد و خلع و قتل مهتدى بسبب مخالفت اتراك در ماه رجب سنهء ست و خمسين و مأتين بوقوع انجاميد مدت حيات مهتدى بقولى سى و نه سال بود و زمان فرمان‌فرمائى او يازده ماه و هفده روز گفتار در بيان وصول موسى بن بوقاء الكبير بسرمن‌راى و ذكر كيفيت انتقال صالح بن وصيف و مهتدى بسراى عقبى جمعى كثير از مورخان نحرير تحرير فرموده‌اند كه موسى بن بوقاء الكبير كه در زمان معتز با لشكرى گران از بغداد بجنگ حسين بن زيد العلوى رفته بود در طبرستان باستعمال تيغ تيز قيام مىنمود چون كيفيت خلع و فوت معتز را شنود عنان مراجعت معطوف داشته متوجه سامره گشت و بعد از قرب وصول او صالح بن وصيف از انتقام انديشيده در گوشهء مخفى گرديد و موسى بعظمت هرچه تمامتر بدار الخلافه درآمده و با خليفه بيعت نموده جاسوسان برگماشت تا صالح بن وصيف را پيدا كردند و در آن زمان كه او را از زاويهء اختفا بيرون آورده به منزل موسى مىبردند جمعى باستقبال آمده سرش از تن جدا ساختتند و در ايام دولت مهتدى فى اواخر سنهء خمس و خمسين و مأتين زنگيانى كه اكثر ايشان مماليك اهل بصره بودند باهم اتفاق نموده رقبهء از ربقهء رقيت خواجگان خود بيرون آوردند و على بن محمد بن احمد العلوى را بخلافت برداشته خروج نمودند و بر بصره و ابلة و بعضى ديگر از قرى و قصبات عراق عرب استيلاء يافته فتنهء ايشان مدت چهارده سال ممتد گشت و مهم صاحب الزنج در زمان معتمد بسعى موفق از هم گذشت نقلست كه مهتدى بنابر كمال صلاح و ميل بتمهيد بساط عدل و انصاف ميخواست كه بر شحات سحاب تدبير آتش اغتشاش تركانرا منطفى گرداند و اتراك اين معنى را فهم كرده در ماه رجب سنهء ست و خمسين و مأتين باغواء اولاد متوكل مسلح و مكمل گشتند تا خليفه را از ميان بردارند و مهتدى با جمعى كه با او اتفاق داشتند بميدان قتال شتافته بنفس خود چند